Mięta

Mięta (łac. Mentha L.) to niezwykle popularna roślina zielna, wieloletnia z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), którą można spotkać niemal na całym świecie. Rośnie dziko w Europie, Azji, Afryce i Ameryce Północnej, a także jest szeroko uprawiana w celach kulinarnych, leczniczych i kosmetycznych. Miętowy aromat znany jest ludziom od tysięcy lat – napary z mięty stosowano już w starożytnym Egipcie i Grecji jako naturalny lek m.in. na trawienie, mdłości i bóle brzucha. Używano jej w medycynie chińskiej i starożytnym Egipcie do balsamowania zwłok. Uważano, że pobudza mózg do myślenia i dlatego uczniowie rzymskich filozofów nacierali sobie nią skronie. Stosowana była jako lek na pryszcze, ropnie, mdłości, wymioty i żółtaczkę. Miętą zalecano smarować miejsca po ukąszeniach owadów, a świeże liście przykładano na czoło przy bólu głowy. Rzymianie cenili miętę zieloną (Mentha spicata) jako dodatek smakowy do jedzenia, a także traktowali ją jako aromat do kąpieli i kosmetyków. Rzymski lekarz, Pliniusz Starszy uważał miętę za najważniejsze zioło, pisał, że zapach mięty jest w stanie przywrócić duszę do życia.

W wielu zielnikach z czasów średniowiecza opisywano miętę jako najlepsze lekarstwo na dolegliwości żołądkowe. Macerując miętę w winie lub occie winnym otrzymywano płukankę do ust. Na ból głowy przykładano liście mięty do czoła i skroni. W 1696 r odkryto, że mięta pieprzowa rośnie na polach i od tej pory zaczęto ją uprawiać.
W Anglii i angielskich koloniach w Ameryce mięta była głównym ziołem stosowanym w leczeniu niestrawności, wzdęcia, kolek, zgagi, nudności, bólu głowy, dreszczy i przeziębienia.

W 1721 r. mięta pieprzowa została oficjalnie umieszczona w London Pharmacopoeia (Farmakopei Brytyjskiej, oficjalnego zbioru standardów jakości dla leków i ich składników w Wielkiej Brytanii), co oznaczało oficjalne uznanie jej za substancję leczniczą.

Współcześni zielarze zalecają miętę pieprzową do:

łagodzenia dolegliwości żołądkowych,

wspomagania trawienia,

łagodzenia bólu,

leczenia wzdęć i biegunek towarzyszcych zespołowi jelita drażliwego.

Ze względu na właściwości chłodzące mięta pieprzowa jest stosowana na skórę w przypadku wysypki, pokrzywki i innych podrażnień.

Mięta jest stosowana w leczeniu przeziębienia i grypy, łagodzi ból gardła i zmniejsza suchy kaszel.

W lecznictwie ludowym do dziś używa się miętę jako środek uspokajający, a także przy bólu zębów i głowy, niestrawności, chorobach kobiecych oraz przy hemoroidach.

Liście mięty kędzierzawej przykładane bywają na piersi kobiet odstawiających dziecko od karmienia, dla wstrzymania laktacji.

Mięta zawdzięcza swoją nazwę mitologii greckiej – według legendy, Mentha (gr. Μίνθη) była nimfą zakochaną w Hadesie, władcy podziemi. Niestety, Persefona – żona Hadesa – dowiedziała się o ich romansie i z zazdrości przemieniła Menthę w roślinę. Hades, chcąc złagodzić jej los, nadał roślinnej postaci Menthy intensywny, świeży zapach, aby pamięć o niej pozostała wiecznie żywa. Od jej imienia pochodzi łacińska nazwa rodzaju – Mentha – używana do dziś w botanice. Trochę romantycznie, trochę dramatycznie… jak to w mitologii greckiej!

W liściu mięty znajdziemy kilka składników odpowiedzialnych za jej lecznicze działanie. Pierwszym i najważniejszym z nich jest olejek eteryczny występujący w ilości ok. 2% nawet do 3,5%, to właśnie dzięki niemu surowiec zawdzięcza swój ciekawy i niepowtarzalny aromat, to m.in.: menton, estry mentolu, cyneol, geraniol, limonen, felandren, pinen, mentofuran, poza tym mięta zawiera garbniki, flawonoidy, kwasy organiczne, związki gorzkie i sole mineralne.

Bogaty skład wpływa na właściwości mięty:
• działa dobroczynnie na przewód pokarmowy,
• pobudza trawienie, łagodzi problemy żołądkowo-jelitowe
• żółciopędne (pobudza wytwarzanie żółci),
• wiatropędne
• rozkurczowe, zmniejszając napięcie jelit i dróg żółciowych, przywraca prawidłowe ruchy perystaltyczne i zmniejsza wzdęcia
• łagodzi mdłości i dolegliwości żołądkowe
• chłodzące
• przeciwbólowe (bóle głowy)
• znieczulające
• antybakteryjne
• przeciwwirusowe
• uspokajające
• odświeżające i poprawiające koncentrację (aromaterapia)

W związku z tym mięta znajduje zastosowanie w przede wszystkim w leczeniu wszelkiego rodzaju zaburzeniach trawiennych, przebiegających z objawami takimi jak: bóle brzucha, wzdęcia czy utrata łaknienia.

Liść mięty pieprzowej w postaci naparu możemy pić nawet 3 razy dziennie. Mięta może być nawet podawana dzieciom od 4 roku życia, tylko w mniejszych ilościach i uznawana jest za bezpieczne zioło dla kobiet w ciąży. Poza tym liść mięty wchodzi w skład wielu ziołowych mieszanek złożonych wykazujących działanie przeciwbólowe, uspokajające czy odkażające (zarówno w postaci doustnej jak i do płukania gardła i jamy ustnej). Kolejne zastosowanie, które tyczy się głównie przetworów z mięty (olejek eteryczny), to poprawienie zapachu i smaku leków, również tych recepturowych.

Przeciwwskazania: Liść mięty posiada niewiele przeciwwskazań do stosowania. Należy zachować ostrożność przy stwierdzonej nadwrażliwości na przetwory z mięty lub na mentol, a także w przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego.
Poza wykorzystaniem w lecznictwie przetwory z liścia mięty pieprzowej przydatne są również m.in. w przemyśle kosmetycznym (jako składnik past do zębów, toników itp.) oraz spożywczym (w napojach, gumach do życia, słodyczach, do nadawania aromatu czy smaku).

Ciekawostka: Obecnie wyróżnia się kilkadziesiąt, a nawet kilkaset gatunków i odmian mięty. Każda z nich charakteryzuje się nieco innym smakiem, aromatem i działaniem, wielkością i kolorem liści i kwiatów, a także pokrojem i wysokością rośliny. „Ogrody Ziołowe” we Wrocławiu mają największą na świecie kolekcję mięty, która co roku jest powiększana o kolejne rzadkie okazy. Na dzień dzisiejszy jest tam aż 279 odmian mięt, u mnie w ogrodzie jest ich ponad 60 odmian.

Najpopularniejsza i najbardziej intensywna w smaku jest mięta pieprzowa (Mentha piperita). Moi faworyci i ulubieńcy to mięty bergamotkowa, cytrusowa, bazyliowa, waniliowa, poziomkowa, gruszkowa, limonkowa i wiele innych. Uwielbiam chodzić i poruszać ich gałązkami, naturalna aromaterapia.

Mięta lekarska w kuchni
Mięta w kuchni może być wszechstronnym ziołem, któro może być wykorzystane zarówno w postaci świeżej jak i suszonych do przeróżnych dań. Świeże listki mięty dodajemy pod koniec gotowania, aby zachować aromat. Olejek miętowy używany jest w cukiernictwie, gorzelnictwie, przemyśle tytoniowym i kosmetyce. Olejek miętowy jest środkiem odstraszającym owady znacznie lepiej niż środki chemiczne używane do tego celu.

Wykorzystanie mięty w kuchni:
• napary, mieszanki ziołowe
• dodatek do drinków np. mojito, ponczów.
• koktajle
• ziołowe lemoniady
• nalewki, wina i likiery
• syropy
• octy i oxymele
• dodatek do sałat
• do ryb,
• dodatek do farszów do pierogów, naleśników
• do dań mięsnych, w tym do drobiu i baraniny
• świeże posiekane liście dodaje się do twarogu
• desery, sałatki owocowe
• można dodawać do gotujących się ziemniaków
• liście mięty wrzucone do mleka zapobiegają jego warzeniu się
• ciasta, ciasteczka, tarty i torty
• czekolady
• lody i sorbety
• aromatyzowanie dżemów, galaretek i konfitur
• sałatki wytrawne i owocowe
• marynaty
• mieszanki przypraw
• kompoty
• cukier miętowy
• susz na zimę
• kąpiel parowa
• ozdoba wszelkich dań i deserów

Pyszne przepisy z miętą

Herbata z mięty

Składniki:
liści mięty suszonych 1 łyżeczka lub 2 łyżeczki świeżych liści
gorącej wody - 150 ml

Receptura: Liście rozkruszyć (świeże porwać) włożyć do filiżanki, zalać gorącą wodą. Parzyć pod przykryciem 8-10 minut, odcedzić i pić.

Puree z groszku i mięty

Składniki:
szalotka - 1 
świeżego zielonego groszku - 0,5 kg
świeżej mięty - 10-12 listków
czosnku - 2 ząbki
cytryna - 1 sztuka
śmietanka
oliwa z oliwek
sól i pieprz

Przygotowanie: Podsmażyć drobno posiekany czosnek i drobno posiekaną szalotkę na niewielkiej ilości oliwy z oliwek, aż będą przezroczyste. Następnie wsypać groszek, podlać odrobiną wody, dusić na małym ogniu przez około pięć minut. Zetrzeć skórkę cytryny i dodać ją wraz z dwiema łyżkami soku z cytryny do mieszanki. Całość gotować na wolnym ogniu przez około 3-4 minuty. Dodać śmietankę i zmiksować, doprawić solą i pieprzem. Drobno posiekać liście mięty, dodać do groszku i jeszcze raz zmiksować blenderem. Udekorować puree całymi, umytymi listkami mięty. Puree z mięty i groszku, na przykład, stanowi cudownie orzeźwiający dodatek do ryby.

Zakup mięty – na co zwrócić uwagę
Suszone liście mięty można znaleźć praktycznie we wszystkich dobrych sklepach zielarskich, sklepach ze zdrową żywnością aptekach i sklepach internetowych. Najlepiej wybierać suszone liście w całości, a nie zmielone na pył, ani nie w torebkach. Warto mieć u siebie w ogrodzie, na tarasie czy parapecie chociaż jedną odmianę mięty i używać jej na świeżo. Sadzonki przeróżnych mięt dostępne są w każdym markecie czy centrum ogrodniczym, a dla koneserów polecam kilka odmian i tu polecam „Ogrody Ziołowe” we Wrocławiu, które mają największą na świecie kolekcję mięty.

Jak widać takie zwykłe zioła mogą dać nieskończenie wiele możliwości do wykorzystania ich w naszej kuchni i domowej apteczce z korzyścią dla naszego zdrowia. Nie poprzestańmy tylko na naparach, ale bądźmy kreatywni i otwarci na różne eksperymenty z tymi bezpiecznymi, zdrowymi i wspaniałymi ziołami.

Bibliografia:

„Przewodnik po ziołach leczniczych” National Geographic

https://www.kraeuter-buch.de/kraeuter/Pfefferminze.html

https://www.bionorica.de/gesundheit

https://ogrodyziolowe.pl/

https://farmacjapraktyczna.pl/opieka-farmaceutyczna/lecznicza-moc-miety

Artykuł jest opublikowany w magazynie gotuj w stylu eko.pl Nr 35 Wiosna 2026