18 / 08 / 2025

Seler - powrót do korzeni

W dobie mody na superfoods i egzotyczne produkty warto przypomnieć sobie o tych bardziej lokalnych, niepozornych, ale niezwykle cennych warzywach. Jednym z takich bohaterów naszej kuchni i zdrowia jest seler korzeniowy – warzywo znane od wieków. Często pomijane w codziennej diecie, skrywa w sobie bogactwo składników odżywczych. Jest doskonałym przykładem, że nie trzeba szukać daleko, by znaleźć coś naprawdę wartościowego. Wystarczy sięgnąć do… naszych korzeni.

KRÓTKA HISTORIA SELERA KORZENIOWEGO
Seler korzeniowy (Apium graveolens var. rapaceum) wywodzi się z dzikiego selera rosnącego na terenach basenu Morza Śródziemnego. Już w starożytnej Grecji i Rzymie znano i ceniono to warzywo – głównie jako roślinę leczniczą i przyprawową. Wieniec z jego liści nosili zwycięzcy igrzysk w Nemei.

W średniowieczu seler uprawiano głównie dla jego liści i nasion, które stosowano w tradycyjnej medycynie ludowej jako środek wspomagający trawienie oraz łagodzący objawy przeziębień. Dopiero w XVII wieku, na terenach Włoch i Francji, udało się wyhodować odmianę selera, której bulwa stała się jadalna i od tej pory stanowiła podstawę wielu potraw. W Polsce seler korzeniowy pojawił się w XVII wieku, a prawdziwą popularność zyskał w XIX wieku, kiedy to stał się jednym z głównych składników tradycyjnych zup, zwłaszcza w połączeniu z marchewką, pietruszką i porem, tworząc tak zwaną włoszczyznę.

WYGLĄD I SMAK SELERA
Seler korzeniowy to warzywo, które nie zachwyca na pierwszy rzut oka. Ma kulistą, nieregularną bulwę o jasnobeżowej skórce pokrytą drobnymi korzonkami. Jego wnętrze jest kremowobiałe, zwarte, lekko włókniste, a sam korzeń charakteryzuje się wyrazistym, lekko pikantnym smakiem z delikatną nutą goryczki. Po ugotowaniu zmienia swoją konsystencję – staje się kremowy, łagodniejszy, z delikatnym słodkim posmakiem. Choć na co dzień skupiamy się głównie na korzeniu, warto zauważyć, że również liście selera są jadalne. Mają intensywny aromat i smak, przypominający natkę pietruszki i doskonale komponują się z potrawami, wzbogacając je o dodatkowy smak. Liście te są często wykorzystywane w kuchni, zwłaszcza jako przyprawa do zup, sałatek i dań jednogarnkowych.

KORZYŚCI ZDROWOTNE SELERA KORZENIOWEGO
• Wzmacnia odporność - seler korzeniowy jest bogaty w witaminę C, która wspomaga układ odpornościowy, pomagając organizmowi w walce z infekcjami. Regularne spożywanie tego warzywa może przyczynić się do zwiększenia odporności i ochrony przed przeziębieniami.
• Wspomaga trawienie i odchudzanie - zawiera dużą ilość błonnika, który wspiera prawidłową pracę jelit, poprawia perystaltykę i przeciwdziała zaparciom. Błonnik zawarty w selerze pomaga w oczyszczaniu organizmu z toksyn oraz sprzyja zdrowej florze jelitowej. Dodatkowo daje uczucie sytości, co pomaga w kontroli apetytu. Ma właściwości moczopędne, które pomagają w eliminacji nadmiaru wody z organizmu, wspierając procesy odchudzania.
• Reguluje ciśnienie krwi - dzięki stosunkowo dużej zawartości potasu i witaminy K, seler korzeniowy może pomóc w regulacji ciśnienia krwi i wspierać zdrowie naczyń krwionośnych oraz równowagę elektrolitową.
• Wspiera funkcjonowanie układu nerwowego - składa się z kilku cennych witamin z grupy B, m.in. B1 (tiamina), B2 (ryboflawina), B3 (niacyna), B5, B6 oraz kwas foliowy (B9). Witaminy te odgrywają kluczową rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego oraz produkcji czerwonych krwinek. Choć zawartość tych witamin nie jest bardzo wysoka, regularne spożywanie selera może wspomagać ich codzienne uzupełnianie w diecie.
• Naturalny afrodyzjak - seler korzeniowy zawiera argininę, aminokwas, który odgrywa kluczową rolę w poprawie libido, zwłaszcza u mężczyzn.

ZASTOSOWANIE W KUCHNI
Najbardziej znanym zastosowaniem selera korzeniowego jest jego udział w zupach i wywarach warzywnych. W połączeniu z innymi warzywami tworzy włoszczyznę, która nadaje bulionom głęboki, wyrazisty smak. Seler może również stanowić podstawę zup typu krem lub być składnikiem purée, podawanym jako dodatek do dań głównych. Natomiast surowy, starty np. do surówki z jabłkiem, to świetny wybór w diecie osób z cukrzycą czy na diecie redukcyjnej – zawiera mało kalorii i ma niski indeks glikemiczny (IG = 35). Po ugotowaniu IG wzrasta (nawet do ok. 85), dlatego w tej formie seler powinien być spożywany z umiarem, szczególnie przez osoby z zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Coraz większą popularność zyskuje również w formie marynowanej, kiszonej oraz jako składnik zakwasów. Tego rodzaju fermentowane produkty są naturalnym źródłem probiotyków, które wspierają zdrową florę jelitową, wzmacniają odporność i poprawiają trawienie.

A CO Z SELEREM NACIOWYM?
Warto wspomnieć również o selerze naciowym który, choć należy do tego samego gatunku co seler korzeniowy – różni się zarówno wyglądem, jak i smakiem. Zamiast bulwy, główną częścią jadalną są chrupiące, soczyste łodygi, które przypominają grube liście o jasnozielonym kolorze. Ich smak jest łagodniejszy, dzięki czemu świetnie komponuje się z innymi warzywami i owocami. Nie dominuje w potrawach, ale przyjemnie je uzupełnia, nadając im lekkości i chrupkości.

Seler naciowy zyskał popularność, zwłaszcza w diecie osób dbających o zdrowie i sylwetkę. Jest niskokaloryczny – zawiera zaledwie około 16 kcal na 100 g, co sprawia, że jest doskonałym wyborem dla osób na diecie odchudzającej. Seler naciowy zawiera dużo wody, co wspomaga procesy detoksykacyjne i utrzymanie odpowiedniego poziomu nawodnienia organizmu. Dodatkowo surowy ma bardzo niski indeks glikemiczny (IG = 15), co czyni go niemal neutralnym dla poziomu glukozy we krwi. Po ugotowaniu IG nieznacznie wzrasta (do ok. 30), a w formie soku do ok. 40, jednak nadal pozostaje w niskim zakresie, co czyni go odpowiednim dla osób z cukrzycą i insulinoopornością. To także świetne źródło cennych składników odżywczych, takich jak witamina K, potas oraz kwas foliowy. Seler naciowy to bogactwo witamin, soli mineralnych i przeciwutleniaczy. Wykazuje działanie przeciwzapalne, obniżające ciśnienie tętnicze krwi oraz poziom cholesterolu we krwi.

JAK SPOŻYWAĆ SELER NACIOWY:
na surowo – jako dodatek do sałatek, smoothie i soków, jako zdrową przekąskę – często podawaną z hummusem lub pastą warzywną, do gotowania – np. w daniach jednogarnkowych, bulionach i sosach.

UWAGA!
• Choć seler korzeniowy i naciowy są cenione za swoje wartości odżywcze, należą do silnie alergizujących warzyw. Co istotne – ich alergeny nie ulegają neutralizacji podczas gotowania.
• Seler naciowy i korzeniowy, różnią się od siebie to i doskonale się uzupełniają w zdrowej, zrównoważonej diecie. Jeden daje głęboki smak i sytość, drugi – lekkość, świeżość i orzeźwienie. Warto mieć je oba pod ręką w kuchni.

Autor artykułu: Paulina Jasińska

ŹRÓDŁA:

https://dietetycy.org.pl/seler/

https://www.wapteka.pl/blog/artykul/seler-korzeniowy-a-potencja

https://zdrowie.interia.pl/diety/news-dodajesz-go-do-salatki-jarzynowej-to-niedoceniane-warzywo-do,nId,6712729

https://kiszonespecjaly.pl/pl/blog/seler-korzeniowy-poznaj-jego-wyjatkowe-wlasciwosci-1687767963

https://pl.wikipedia.org/wiki/Selery_zwyczajne

https://strefaalergii.pl/abc-alergii/alergia-na-seler/

Przepisy:

CIASTECZKA OWSIANE Z MUSEM JABŁKOWO - SELEROWYM