Polifenole – jak wspierają nasz organizm?

Polifenole to związki bioaktywne naturalnie występujące w wielu roślinnych produktach spożywczych, które odpowiadają za ich kolor, smak i zapach. Znajdziemy je między innymi w owocach, warzywach, kakao, nasionach roślin strączkowych, ziołach czy oliwie z oliwek. W zależności od grupy produktów czy też rodzaju danych związków polifenolowych istotne jest to, że wykazują one szereg działań korzystnych dla naszego organizmu.

Występujące w roślinach polifenole pełnią funkcję ochronną przed promieniowaniem UV, szkodnikami czy patogenami. Odpowiadają również za intensywność koloru danego produktu roślinnego oraz mają wpływ na wzrost danej rośliny. Podobnie jak w samych roślinach, tak w organizmie człowieka polifenole pełnią funkcję ochronną. Zwalczają i chronią przed wolnymi rodnikami, tym samym korzystnie wspomagają funkcjonowanie organizmu poprzez wspieranie pracy wielu układów i procesów zachodzących w naszym organizmie.

PODZIAŁ POLIFENOLI
Związki polifenolowe mogą różnić się pomiędzy sobą budową chemiczną, zależną od ilości pierścieni fenolowych oraz elementów strukturalnych. Na tej podstawie wyróżniany następujące grupy polifenoli:

WŁAŚCIWOŚCI ZDROWOTNE POLIFENOLI
Spożywanie produktów bogatych w polifenole ze względu na ich działanie przynosi szereg korzyści dla naszego organizmu:
• działanie antyoksydacyjne oraz przeciwzapalne – polifenole wspierają neutralizowanie wolnych rodników obecnych w organizmie, odpowiedzialnych za tworzenie się stanów zapalnych w poszczególnych układach naszego organizmu oraz przyczyniających się do szybszego procesu starzenia się ciała. Chronią komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym oraz przed uszkodzeniami DNA;

• wsparcie pracy układu sercowo-naczyniowego – związki polifenolowe wpływają na obniżanie ciśnienia krwi oraz wzmacnianie naczyń krwionośnych. Biorą udział w poprawie parametrów lipidowych – zmniejszają ilości cholesterolu LDL (tzw. złego cholesterolu) co zapobiega odkładaniu się blaszki miażdżycowej w naczyniach oraz chorobom przez to wywoływanym jak np. miażdżyca. Jednocześnie wspierają prawidłowy poziom cholesterolu HDL (tzw. dobrego cholesterolu);

• działanie przeciwcukrzycowe – spożywanie produktów bogatych w polifenole skutkuje głównie obniżeniem poziomu glukozy we krwi, co wpływa korzystnie na gospodarkę węglowodanową naszego organizmu zapobiegając rozwojowi cukrzycy typu 2;

• działanie przeciwnowotworowe – poprzez właściwości przeciwzapalne związków polifenolowych rozwój komórek nowotworowych jest znacznie zmniejszony;

• wsparcie kondycji skóry – związki polifenolowe mają wpływ na poprawę kolorytu skóry, stopień jej nawilżenia oraz wygładzenia zmarszczek. Ponadto chronią przed szkodliwym promieniowaniem UV oraz zapobiegają rozpadowi kolagenu w skórze;

• działanie neuroprotekcyjne – niektóre polifenole korzystnie działają na pracę układu nerwowego co przyczynia się również do zapobiegania chorobom Alzheimera i Parkinsona.

WYBRANE PRODUKTY BOGATE W POLIFENOLE
Oliwa z oliwek extra virgin – jest jednym z najpopularniejszych produktów spożywczych zawierających polifenole. Polifenole w oliwie z oliwek pomagają w ochronie lipidów we krwi przed stresem oksydacyjnym.

Korzystne działanie występuje w przypadku spożywania 20 g (2 łyżki) oliwy z oliwek dziennie o zawartości związków polifenolowych powyżej 250 mg/kg. Związki polifenolowe są także odpowiedzialne w oliwach za wyrazistość smaku, im bardziej pikantny oraz gorzkawy smak tym zawartość polifenoli jest wyższa. Wysoki poziom związków polifenolowych jest zależny również od innych czynników, głównie od:
• okresu zbioru – oliwki przeznaczone do tłoczenia, które są zbierane gdy są jeszcze przed etapem pełnego dojrzewania zawierają znacznie większe ilości polifenoli w porównaniu do oliwek bardziej dojrzałych pochodzących z późniejszych zbiorów
• sposobu i czasu tłoczenia oliwy – tłoczenie oliwy odbywa się w niskiej temperaturze oraz szczególnie kontrolowanych warunkach, aby zminimalizować utlenianie się polifenoli. Ważne jest także, aby moment tłoczenia oliwy odbył się w jak najkrótszym czasie od zbiorów, co pozwala zachować pełną dostępność związków polifenolowych
• odmiany drzewa oliwnego – wybrane gatunki drzew oliwnych charakteryzują się wyższą zawartością polifenoli. Należy jednak pamiętać, że zawartość związków polifenolowych jest zależna również od warunków uprawy danego drzewa oraz klimatu, w jakim rośnie. Do najpopularniejszych odmian drzew oliwnych o znacznej zawartości polifenoli należą: Coratina oraz Biancolilla uprawiana w regionie Apulia we Włoszech, Picual z Hiszpanii oraz Koroneiki i Olympia z Grecji.

Niektóre oliwy dostępne na rynku, o znacząco wysokiej zawartości polifenoli (zazwyczaj powyżej 500 mg/kg) są dodatkowo znakowane taką właśnie informacją, np.: Oliwa z oliwek extra virgin wysokopolifenolowa fenolio PDO Terra di Bari Castel del Monte bio - Levante zawiera 690 mg / kg.

Aby produkt mógł być tak oznaczony, producenci oliw są zobowiązani wykonać odpowiednie badania na zawartość polifenoli w akredytowanym laboratorium zarówno tuż po wytłoczeniu, jak i po pewnych czasie przechowywania w odpowiednich warunkach, aby zweryfikować czy deklarowana zawartość polifenoli jest na odpowiednim poziomie.

Dalszy sposób przechowywania oliwy ma również znaczenie, ważne jest używanie ciemnego szkła oraz odpowiednia temperatura przechowania, które zapobiegają utracie cennych polifenoli wspierających pracę naszego organizmu.

Orzechy – oprócz korzystnych kwasów tłuszczowych omega 3, witamin czy też składników mineralnych, orzechy w zależności od rodzaju są dobrym źródłem polifenoli. Najwięcej związków polifenolowych takich jak flawonoidy i kwasy fenolowe znajduje się w orzechach włoskich, laskowych, pekan oraz migdałach. Związki polifenolowe oraz pozostałe związki dostępne w orzechach korzystnie oddziałują na układ sercowo-naczyniowy czy też wspomagają prawidłowe funkcjonowanie mózgu. Należy jednak pamiętać o wysokiej kaloryczności orzechów, najlepiej spożywać je małymi porcjami codziennie z zachowaniem różnorodności diety.

Siemię lniane – jest dobrym źródłem polifenoli, zwłaszcza lignanów i kwasów fenolowych. Lignany korzystnie wpływają na równowagę hormonalną organizmu, poprzez to mają wpływ na działanie przeciw nowotworom hormonozależnym.

Kakao – jest również dobrym źródłem polifenoli, zwłaszcza związków takich jak: flawanole, procyjanidyny, kwas p-kumarowy, epikatechina, katechina. Zawartość polifenoli w kakao wynosi aż 50 mg na 1 g i wpływa korzystnie na redukcję stanów zapalnych w organizmie, niwelowanie wolnych rodników czy też poprawę nastroju poprzez podniesienie poziomu serotoniny (zwanej hormonem szczęścia).

Herbata – do głównych polifenoli pochodzących z herbat należą katechiny – dostępne w zielonej herbacie oraz teaflawiny i tearubiginy typowe dla czarnej herbaty. Każde ze wskazanych związków wykazuje korzystne działanie dla naszego organizmu. W przypadku większej przyswajalności polifenoli znaczenie ma sposób i czas zaparzania, dobrze aby liście herbaty były jak najmniej rozdrobnione. Najwięcej związków polifenolowych będzie dostępnych w herbatach liściastych bądź sproszkowanej herbacie zielonej matcha pochodzącej ze wczesnych zbiorów.

Czystek – to także dobre źródło polifenoli działających między innymi antyoksydacyjnie, chroniąc przed wolnymi rodnikami oraz wspierających układ odpornościowy. Zawartość polifenoli w 5 g czystka wynosi 370 mg.

Gojnik – oprócz związków mineralnych takich jak np. żelazo, magnez, potas, cynk czy też olejków eterycznych zawiera polifenole. Dzięki ich zawartości wykazuje działanie chroniące komórki naszego organizmu przed stresem oksydacyjnym oraz niwelujące wolne rodniki powodujące tworzenie się stanów zapalnych w organizmie. Zawartość polifenoli w 6 gramach suszu wynosi 110 mg.

Przyprawy – produkty z danej kategorii zawierające najwięcej polifenoli to między innymi goździki, cynamon, kurkuma i oregano. Goździki zawierają eugenol i są najbogatszym źródłem polifenoli ze wszystkich przypraw (>10 tys. mg/100 g produktu).

Błonnik gryczany - zwany również mieloną łuską gryczaną, powstaje w wyniku obłuskania ziaren gryki. Dostarcza witamin z grupy B (m.in. tiamina, ryboflawina, niacyna), składników mineralnych (jest dobrym źródłem żelaza) oraz polifenoli. W przypadku gryki to właśnie w jej łusce znajduje się najwięcej związków polifenolowych, takich jak: rutyna, kwercetyna, orientyna, izoorientyna i witeksyna. Podobnie jak w innych produktach, polifenole zawarte w błonniku wykazują korzystne działanie dla naszego organizmu.

W zależności od dostępności czy też sezonowości opłaca się korzystać z żywności bogatej w związki polifenolowe. Warto zaznaczyć, że najwięcej polifenoli jest dostępnych w produktach niepoddawanych obróbce termicznej. Należy pamiętać także o różnorodności produktów spożywczych w swoim codziennym menu, pozwala to zwiększyć jeszcze korzystniejsze działanie polifenoli dla naszego organizmu.

Emilia Zielińska - Departament Jakości Bio Planet

Źródła:

1. Koszowska A., Dittfeld A., Puzoń-Brończyk A. i inni (2013). Polifenole w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Postępy Fitoterapii 4/2013, s. 263-266
2. Jeszka M., Flaczyk E., Kobus-Cisowska J., Dziedzic K., 2010. Związki fenolowe – charakterystyka i znaczenie w technologii żywności. Nauka Przyr. Technol. 4, 2, #19
3. Majewska M., Czeczot H. (2009). Flawonoidy w profilaktyce i terapii. Farmacja Polska tom 65, nr 5, s. 369-377
4. K. Kałwa, Właściwości antyoksydacyjne flawonoidów oraz ich wpływ na zdrowie człowieka, „Kosmos. Problemy Nauk Biologicznych”, nr 68 (1) 2019
5. D. Malińska, A. Kiersztan, Flawonoidy — charakterystyka i znaczenie w terapii, „Postępy Biochemii”, nr 50 (2) 2004.
6. M. Majewska, H. Czeczot, Flawonoidy w profilaktyce i terapii, „Farmacja Polska”, nr 65 (5) 2009.
7. J. Krych-Madej, Flawonoidy – przyjaciele czy wrogowie?, „Eliksir. Czasopismo Naukowo-Dydaktyczne Wydziału Chemicznego Politechniki Łódzkiej”, nr 1 2015.
8. S. L. Hwang, P. H. Shih, G. Ch. Yen, Neuroprotective effects of citrus flavonoids, „Journal of Agricultural and Food Chemistry”, nr 60 (4) 2012.