Mniszek niepozorna roślina o niezwykłych właściwościach

Mniszek pospolity (Taraxacum officinale) to roślina wieloletnia z rodziny astrowatych potocznie nazywana mleczem lub dmuchawcem. Rośnie dziko na łąkach, trawnikach i nieużytkach w Azji, Europie, Ameryce Północnej i Południowej. Mniszek jest rośliną nietoksyczną i w całości jadalną. Ma żółte kwiaty i wytwarza mlecznobiały sok o gorzkim smaku. Dzięki dużej zawartości substancji o właściwościach prozdrowotnych, roślina znalazła szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.

ŹRÓDŁO SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH
Mniszek (korzeń, kwiaty, łodygi, liście) jest bogatym źródłem związków polifenolowych (kwasy fenolowe: kawowy, chlorogenowy, ferulowy; flawonoidy: kwercetyna, luteolina, apigenina), błonnika pokarmowego, witamin (C, E, z grupy B), składników mineralnych (potas, sód, magnez, fosfor, żelazo), cukrów (inulina, fruktoza i glukoza), gorzkich laktonów seskwiterpenowych, fitosteroli i karotenoidów (beta-karoten). Ponadto, zawiera gumy, żywice, pektyny, kumaryny, garbniki, cholinę i glikozydy fenolowe (syringina).

WŁAŚCIWOŚCI LECZNICZE
Zanim mniszek trafił na listę roślin leczniczych był stosowany w medycynie ludowej. W Polsce wykorzystywano go w leczeniu dolegliwości żołądkowo – jelitowych, schorzeń skórnych oraz przeziębień i infekcji. W starożytnej Grecji i Rzymie mniszka stosowano w leczeniu schorzeń skóry, w Chinach w leczeniu stanów zapalnych i reumatyzmu, w Arabii w leczeniu chorób śledziony i wątroby.

Do celów leczniczych wykorzystuje się korzeń (zbierany późną jesienią), liście i korzeń z zielem (zbierane wiosną). Badania pokazują, że mniszek wykazuje działanie moczopędne, detoksykujące, żółciopędne i żółciotwórcze.

Zgodnie z oceną EMA – Europejskiej Agencji Leków, ziele i korzeń mniszka mogą być rejestrowane jako produkty lecznicze w zaburzeniach trawienia i jako środek o działaniu moczopędnym. Jak dowodzą niektóre badania, dzięki obecności związków polifenolowych i karotenoidów w liściach i kwiatach, ekstrakty z mniszka regulują pracę układu krążenia oraz wykazują silne działanie antyoksydacyjne hamując namnażanie komórek raka prostaty, piersi i trzustki. Laktony seskwiterpenowe zawarte w korzeniu, liściach i łodydze, wykazują działanie przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne, przeciwmutagenne i przeciwdrobnoustrojowe.

Fitosterole i błonnik w liściach mniszka pomagają regulować poziom cholesterolu w organizmie. Inulina zawarta w korzeniu i liściach stanowiąc pożywkę dla mikroflory jelit wspomaga prawidłową perystaltykę jelit oraz zapobiega gwałtownemu wzrostowi cukru we krwi, zmniejszając ryzyko rozwoju cukrzycy.

ZASTOSOWANIE
Ze względu na swoje lecznicze właściwości mniszek znalazł zastosowanie w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym. Wykorzystuje się wszystkie części rośliny: korzeń, łodygi, kwiat i liście. Z mniszka produkuje się m.in.: miody, syropy, soki, herbatki oraz suplementy diety. Świeże liście mniszka można spożywać na surowo w formie sałatki lub jako dodatek do koktajlu detoksykującego, mielone jako przyprawę do potraw. Z korzenia wytwarza się inulinę, która jest podstawowym składnikiem syropu stosowanego w łagodzeniu objawów kaszlu. W niektórych krajach ze zmielonego, prażonego korzenia produkuje się napój przypominający kawę (bez efektu pobudzającego). W aptekach i sklepach zielarskich dostępne są suplementy w formie kapsułek, kropli i syropu zawierające ekstrakt z mniszka oraz herbatki ziołowe z korzeni lub liści.

JAK STOSOWAĆ MNISZEK?
Mniszek uznawany jest za bezpieczny, jednak nie zaleca się go osobom z chorobą wrzodową, niewydolnością nerek i serca, nadkwaśnością, niedrożnością jelit i dróg żółciowych.

Dawkowanie mniszka zależy od formy, w jakiej występuje:
• krople – 10 kropli 3 razy dziennie,
• syrop – 2-3 łyżeczki (10-15 ml),
• ekstrakt w kapsułkach – 1 – 2 kapsułki (300-600 mg),
• odwar - 3 g (1 łyżka stołowa) korzenia mniszka na szklankę wody w trzech dawkach,
• napar - 12 g (6 łyżeczek) liści w trzech dawkach (po 4 g – 2 łyżeczki na szklankę wody).

ZBIERANIE KWIATÓW MNISZKA LEKARSKIEGO
Zbieramy tylko w czystej okolicy, najlepiej w suchy słoneczny dzień. Zrywamy same główki kwiatów (bez ogonków). Po zbiorze rozkładamy kwiaty na płótnie lub papierze w przewiewnym miejscu i czekamy 2 - 3 h, aż przypadkowe owady je opuszczą. Nie trzeba myć kwiatów, w ten sposób zachowamy pyłek kwiatowy.

Marta Kowalska - Departament Jakości Bio Planet

Bibliografia:

Marciniuk J., Kowalcze K. (2023): Mniszek (Taraxacum) w fitoterapii europejskiej i azjatyckiej, Medycyna Nowożytna, 29, 1, 89 – 99.

Napoli A., Zucchetti P. (2012): A comprehensive review of the benefits of Taraxacum officinale on human health, Bulletin of the National Research Centre, 45, 110.

Lachowicz - Wiśniewska S., Oszmiański J. (2017): Mniszek lekarski – źródło substancji prozdrowotnych, Przemysł fermentacyjny i owocowo – warzywny, 1, 9, 23 – 26.

Rolnik A., Olas B. (2019): Mniszek pospolity (Taraxacum officinale L.) – skarbnica związków prozdrowotnych, Kosmos, Problemy Nauk Biologicznych, 1, 322, 97 – 101.

Zielińska A. (2024): Mniszek lekarski – niepozorny kwiatek o wyjątkowych właściwościach, Fitoterapia, 3, 31, 20 – 25.

Przepisy:

SYROP MNISZEK I GERANIUM