Rozmaryn

Rozmaryn (łac. Rosmarinus officinalis ) to wieloletni, zdrewniały krzew, który może osiągnąć około półtora metra wysokości. Pochodzi z suchych regionów przybrzeżnych Morza Śródziemnego (Hiszpania, Portugalia, Francja, Maroko, Algieria), należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae).

Liście rozmarynu są igiełkowate, ciemnozielone na wierzchu i jasnoszare od spodu. Kwiaty są drobne i delikatne, zebrane w krótkie grona, najczęściej jasnoniebieskie lub fioletowe, rzadziej białe lub różowe. Dzięki olejkom eterycznym cały krzew wydziela intensywny zapach.

Obecnie rozmaryn jest uprawiany i ceniony na całym świecie, zarówno w kuchni, jak i ziołolecznictwie, ceniony także w przemyśle perfumeryjnym i aromaterapii.

Istnieją różne odmiany rozmarynu, każda ma swoje charakterystyczne cechy. Ta różnorodność przejawia się w aromacie, kształcie liści (igiełki), kolorze kwiatów i pokroju całej rośliny. Pięknie pachnie i ma ciekawy pokrój rozmaryn lawendowy ”Capri” (Rosmarinus lavandulaceus „Capri”) (zdjęcie mojej rośliny), ma on zwisające i płożące łodygi, wąskie listki w kształcie igiełek, aromatyczny lawendowo-korzenny zapach, w lecie obficie kwitnie na jasnofioletowo, rośnie do 60 cm.

Fot. Monika Więckowska - Capri rozmaryn lawendowy 

Kolejną bardzo aromatyczną odmianą jest rozmaryn „Barbecue” (Rosmarinus officinalis 'Barbecue') to jedna z najbardziej aromatycznych odmian rozmarynu o balsamiczno-korzennym smaku i zapachu. To rarytas wśród innych odmian rozmarynu. Latem pojawiają się przepiękne, pastelowe, prawie granatowe kwiatostany.

Ciekawą odmianą jest też rozmaryn sosnowy (Rosmarinus angustifolia) o jasnozielonych, bardzo miękkich (w porównaniu do innych odmian rozmarynu) listkach – igiełkach, o wyjątkowym i niespotykanym sosnowym smaku i zapachu.

Jedną z najwyższych odmian, osiągającą wysokość do 200 cm jest rozmaryn marokański „Marzaran" (Rosmarinus officinalis 'Marzaran') o drobnych, wiecznie zielonych listkach o ziołowym zapachu i korzenno-gorzkim smaku, jego kwiaty są ciemnoniebieskie i duże, ma zwarty i wyprostowany pokrój, rośnie naturalnie w górskich częściach Maroka.

Rozmaryn Barbecue i sosnowy to odmiany niskie, osiągają wysokość do 40 cm.
Zarówno rozmaryn lawendowy, sosnowy, marokański i Barbecue nie są mrozoodporne, i w naszych warunkach na zimę musimy je przenieść do pomieszczenia.
Obecnie dostępne są odmiany mrozoodporne do minus 20°C, są to rozmaryn „Arp” mrozoodporny (Rosmarinus officinalis) oraz rozmaryn „Hill Hardy” mrozoodporny (Rosmarinus officinalis), które z powodzeniem możemy uprawiać zimą w swoich ogrodach lub w donicach na balkonie czy tarasie.

Fot. Monika Więckowska - Ziołowy taras 

Rozmaryn

Nazwa rośliny pochodzi od łacińskiego słowa *rosmarinus *,składającego się z dwóch słów „ros: (rosa) i „marinus” (morski) oznaczającego „morską rosę”. Nazwa wzięła się stąd, że rozmaryn często występuje na wybrzeżach Morza Śródziemnego, gdzie w nocy, dzięki wilgotnemu powietrzu morskiemu na kwiatach zbierają się drobne kropelki rosy.

Według innej teorii, nazwa pochodzi od dwóch greckich słów „rhos” (krzew) i „mirrinos” (aromatyczny), ze względu na swoje właściwości.
Rozmaryn symbolicznie bywa określany jako „ziele weselne” (ze względu na kluczową rolę w polskich obrzędach ślubnych, jako symbol wierności, zdobiono nim wianki panien młodych), „kwiat pamięci” (wywodzi się z tradycji europejskich, wierzono, że zapach rozmarynu wzmacnia pamięć, noszono go na radosne uroczystości i na pogrzeby), „ziele miłości” (wierzono, że roślina ma moc przyciągania uczuć i zapewnia trwałość związku), „kadzidło ubogich” (nazwa popularna na południu Europy, gdzie w domach i kościołach palono gałązki rozmarynu, zamiast drogiego kadzidła, aby dezynfekować powietrze).
Tradycyjnie kojarzony z miłością, pamięcią i ochroną, stosowany w medycynie (pamięć, trawienie, krążenie) i kuchni od starożytności.

Ciekawostka językowa: od 2017 roku oficjalna nazwa botaniczna rozmarynu uległa zmianie. Choć potocznie nadal mówimy "rozmaryn lekarski", naukowo nazywa się on teraz szałwią rozmarynem (Salvia rosmarinus).

Historycznie, rozmaryn był uważany za roślinę świętą przez starożytnych Greków, Egipcjan, Hebrajczyków i Rzymian i wykorzystywany do wielu celów. Starożytni Grecy poświęcili krzew rozmarynu Afrodycie, bogini miłości, panny młode nosiły wieńce z rozmarynu, a uczniowie w starożytnej Grecji stosowali go do wzmocnienia pamięci.

Hipokrates, uznawany za „ojca medycyny”, przypisywał rozmarynowi istotne znaczenie w utrzymaniu zdrowia, stosując go zarówno w formie pokarmu, jak i lekarstwa.
Zgodnie z naukami Hipokratesa i starożytną tradycją medyczną rozmaryn stosowany był:
• do oczyszczanie powietrza, Hipokrates zalecał palenie rozmarynu na zewnątrz w celu oczyszczania powietrza, co miało zapobiegać rozprzestrzenianiu się chorób.
• wsparcie wątroby, wraz z innymi starożytnymi lekarzami, takimi jak Galen czy Dioskurydes, Hipokrates rekomendował rozmaryn jako środek wspomagający leczenie problemów z wątrobą.
• na bóle stawów: stosowano maści przygotowane z kwiatów i liści rozmarynu macerowanych w oliwie z oliwek do łagodzenia bólów stawowych.
• na pamięć i koncentrację: Hipokrates wierzył, że rozmaryn stymuluje umysł i wspomaga pamięć. Tradycja ta była tak silna, że greccy studenci nosili gałązki rozmarynu we włosach podczas egzaminów.
• trawienie: zalecał go w celu poprawy ogólnego zdrowia układu pokarmowego, co wpisywało się w jego słynną zasadę:

„Niech pożywienie będzie Twoim lekarstwem”.

Rzymianie ozdabiali swoje domowe ołtarze gałązkami rozmarynu i mirtu. Starożytni Egipcjanie i Rzymianie umieszczali gałązki rozmarynu w grobowcach zmarłych. Według chrześcijańskiej legendy, Maryja rozpostarła swój płaszcz na krzewie rozmarynu podczas ucieczki do Egiptu. Dlatego malarze często zdobili płaszcz Maryi gałązkami rozmarynu.

W okresie średniowiecza ze względu na właściwości antyseptyczne rozmarynu palono go w czasach zarazy (na targowiskach i w izbach chorych) i stosowano jako środek ochronny przed chorobami (np. w „Occie czterech złodziei”). Wiele ksiąg magicznych wspomina także o eliksirze rozmarynowym, który rzekomo zapewnia wieczną młodość. Według folkloru rozmaryn ma odstraszać złe duchy. Roślinie przypisuje się również właściwości afrodyzjaku.

W medycynie św. Hildegardy z Bingen rozmaryn był ceniony jako zioło o właściwościach „ciepłych” i „suchych”. Hildegarda zalecała rozmaryn jako środek wzmacniający umysł, szczególnie dla osób intensywnie pracujących intelektualnie. Wierzono, że jego zapach i spożywanie oczyszczają zmysły i poprawiają koncentrację. Uważała, że rozmaryn pomaga w usuwaniu toksyn z organizmu (działanie hepatoprotekcyjne) i wspiera procesy trawienne. Łagodzenie bólów i skurczów: Zalecała nacieranie miejsc dotkniętych skurczami lub paraliżem preparatami na bazie rozmarynu, co miało przynosić ulgę. Napary z rozmarynu były stosowane przy przeziębieniach, kaszlu i gorączce, aby wzmocnić mechanizmy obronne organizmu.

Słynne receptury Hildegardy:
• napar rozmarynowy z pieprzem kubeba: współczesne mieszanki inspirowane jej naukami często łączą rozmaryn z cytryną i pieprzem kubeba, co ma wspomagać jasność umysłu i trawienie.
• wino rozmarynowe: stosowane jako tonik wzmacniający serce i krążenie.
• kadzidła: palenie gałązek rozmarynu miało służyć oczyszczaniu pomieszczeń ze „złych energii” i chorób.

Hildegarda podkreślała, że rozmaryn jest rośliną o silnym działaniu, dlatego w jej systemie terapeutycznym był on traktowany jako potężny środek wspomagający „siły witalne” organizmu (viriditas).

Rozmaryn do Europy Środkowej sprowadzili mnisi benedyktyńscy, którzy uprawiali go w swoich przyklasztornych ogrodach. Cenili go jako roślinę leczniczą, a także jako aromatyczną przyprawę.

Słynna woda Agua Reginae Hungariae (z łac. „Woda Królowej Węgier”, znana w Polsce także jako Larendogra) powstała w XIV wieku, a najczęściej przywoływaną datą jej opracowania jest rok 1370. Według legendy została stworzona dla Elżbiety Łokietkówny, królowej Węgier (córki Władysława Łokietka), przez nadwornego alchemika lub pustelnika. Aqua Reginae Hungariae to jedna z najsłynniejszych w historii mikstur ziołowych, uznawana za pierwsze europejskie perfumy na bazie alkoholu (prawdopodobnie na winie lub na brandy) i rozmarynu. Mówiono, że Agua Reginae Hungariae obdarza miłością i świeżym, młodzieńczym wyglądem. Wierzono, że dzięki jej regularnemu stosowaniu 72-letnia królowa węgierska Elżbieta, cierpiąca na podagrę i reumatyzm, odzyskała swoje siły witalne i urodę w takim stopniu, że 40-letni król Polski poprosił ją o rękę.
Choć legenda sięga XIV wieku, pisemne opisy składu i sposobu przygotowania pojawiły się w literaturze medycznej później, m.in. w pracach lekarza Joannesa Praevoitiusa. Wedle legendy Praevotius odkrył przepis na specyfik o cudownych właściwościach podczas wertowania zakurzonych manuskryptów znajdujących się w jednej z prywatnych bibliotek na Cyprze, który mówił:

Agua Reginae Hungariae

„Wódki czterykroć czyszczonej trzy części. Łodygę i liści rozmarynu dwie części. Należy to razem umieścić w szczelnie zamkniętym naczyniu i pozostawić w ciepłym miejscu na pięćdziesiąt godzin, a następnie w specjalnym naczyniu przedestylować. Zażywać rano w pokarmie lub napoju po jednej drachmie przez kilka tygodni”.

Przez blisko 400 lat (do momentu pojawienia się wody kolońskiej w XVIII w) Agua Reginae Hungariae była najmodniejszym i najbardziej pożądanym kosmetykiem w całej Europie.

Z czasem receptura została wzbogacona o inne zioła, tj. lawendę, tymianek, szałwię, miętę, melisę, skórkę z cytryny i płatki róż. Obecnie Agua Reginae Hungariae przeżywa swój renesans w kosmetyce naturalnej (jako tonik, wcierka do włosów) i ziołolecznictwie (suplementy, aromaterapia) .

Rozmaryn był też ważnym lekiem ziołowym dla niemiecko-szwajcarskiego lekarza, filozofa i botanika Paracelsusa (1493-1541), zwanego ojcem medycyny nowożytnej. Stosował on rozmaryn do wzmacniania organizmu i leczenia takich narządów jak mózg, serce i wątroba.

Fot. Monika Więckowska - Rozmaryn w ogrodzie botanicznym w Wiedniu 

Składniki aktywne w rozmarynie:
• olejki eteryczne (do 3%) - cyneol, kamfora i pinen, które odpowiadają za właściwości antyseptyczne i pobudzające.
• kwasy fenolowe i polifenole (silne antyoksydanty) – kwas rozmarynowy o działaniu przeciwzapalnym i przeciwwirusowym
• terpeny (m.in. kamfora, alfa-pinen – wspiera funkcje poznawcze i działa antyseptycznie; borneol, limonen i camphen – działają przeciwbakteryjnie i tonizująco; kwas ursolowy i oleanolowy – działanie przeciwnowotworowe i regenerujące)
• garbniki około 8% - działają ściągająco na skórę i błony śluzowe
• gorycze (substancje gorzkie) np. rozmarynecyna – pobudzają trawienie i pracę wątroby
• flawonoidy (luteolina, apigenina i diosmina, które uszczelniają naczynia krwionośne i działają przeciwobrzękowo)
• żywice
• salicylany – działają przeciwzapalnie, przeciwbólowo i przeciwgorączkowo (tj. aspiryna)
• witaminy: A, C oraz B6
• minerały: wapń, żelazo, magnez, cynk i selen

Bogaty skład rozmarynu wpływa na jego właściwości i działanie prozdrowotne. To zioło o pięknym aromacie, pobudzającym, cytrusowym, ziołowym i żywicznym. O działaniu orzeźwiającym, wzmacniającym pamięć i poprawiającym koncentrację. Jego gorzkie związki pobudzają wydzielanie soków żołądkowych i żółciowych, wspomagając trawienie. Rozmaryn nie tylko łagodzi ból, ale także dodaje energii w przypadku wyczerpania, osłabienia i migren.

Działanie rozmarynu:
• antyseptyczne
• przeciwgrzybicze
• antybakteryjne
• kardioprotekcyjne, poprawia krążenie krwi
• pobudzające
• poprawia pamięć, koncentrację i jasność umysłu
• przeciwbólowe i przeciwzapalne (na mięśnie i stawy)
• wspiera trawienie, działa przeciwwzdęciowo i żółciopędnie
• może wpływać na regulację ciśnienia krwi,
• hipoglikemiczne (obniżające poziom glukozy)
• poprawia profil lipidowy
• antyoksydacyjne
• relaksujące, poprawia nastrój i redukuje stres
• moczopędne

Zastosowanie:
• problemy sercowo-naczyniowe z niskim ciśnieniem krwi (niedociśnienie), osłabienie krążenia, przewlekłe osłabienie i wyczerpanie
• wsparcie funkcji poznawczych, poprawa pamięci, spowolnienie progresji chorób neurodegenracyjnych
• niestrawność
• przeziębienie, astma, infekcje bakteryjne i grzybicze układu oddechowego
• migrena
• zapalenie dziąseł, jamy ustnej i gardła
• problemy trawienne, wzdęcia, niestrawność
• bóle mięśni, dolegliwości reumatyczne
• łagodzenie objawów depresji
• zewnętrznie na włosy (stymuluje wzrost włosów, wzmacnia cebulki, łagodzi podrażnienia, poprawia kondycję skóry głowy, pomaga w walce z łupieżem ) 
• zewnętrznie na skórę (przyspiesza gojenie się ran, regenerację, leczenie stanów zapalnych, infekcje bateryjne skóry)
• ból mięsni i stawów –w postaci olejków, maści i żeli
• kompresy na oczy –mogą pomóc zredukować opuchliznę
• ugryzienia owadów, oparzenia
• inhalacje, kąpiele
• aromaterapia
• kosmetyczne (olejki, szampony, toniki, kremy, sole, perfumy, wcierki itd.)
• leki ziołowe z rozmarynem np. Canephron, kapsułki z rozmarynem, krople (Rozmarine R), olejki naturalne, maści, wcierki, nalewki ziołowe i ekstrakty, herbaty
• kulinarne – suszone zioło, mieszanki przypraw (np. zioła prowansalskie), oliwy, octy, ciasteczka, pieczywo i inne
• ze względu na właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybicze stosowany jest w przemyśle spożywczym jako naturalny konserwant
• ekstrakt z rozmarynu: pozyskiwany z liści i łodyg rośliny, może być stosowany jako suplement diety. Ekstrakt z rozmarynu jest często stosowany w celu poprawy funkcji mózgu, wsparcia zdrowia wątroby, wzmocnienia układu odpornościowego i zapobiegania chorobom układu krążenia.

Rozmaryn w domu i kuchni zastosowanie

W Polsce na ogół mało doceniany i wykorzystywany, a to wspaniałe i wszechstronne zioło, z którym warto się zaprzyjaźnić i mieć go zawsze pod ręką i wykorzystywać nie tylko w mieszance popularnych ziół prowansalskich. Najlepiej mieć swój rozmaryn na parapecie, balkonie lub w ogrodzie. Obecnie są dostępne mrozoodporne odmiany rozmarynu m.in. rozmaryn „Arp” mrozoodporny w Ogrodach Ziołowych. Ponieważ rozmaryn jest rośliną śródziemnomorską uwielbia ciepłe, słoneczne stanowiska. Wymaga bardzo mało wody, lubi przycinanie, jest łatwy w pielęgnacji i uprawie.

Rozmaryn jest niezwykle wszechstronny w kuchni, możemy używać świeże gałązki rozmarynu, kwiaty (mają one łagodniejszy, lekko słodki aromat w porównaniu do liści) i rozmaryn suszony.

Można wrzucać do dań całe świeże gałązki rozmarynu i przed podaniem dania je wyjąć lub posiekać drobno same igiełki i dodać do dania.

Suszony rozmaryn będzie miał mocniejszy smak i zapach dlatego należy go używać oszczędniej.

około 1 łyżeczka suszonego = 3 łyżeczki świeżego

Rozmaryn ma silny, ostry, korzenny i orzeźwiający zapach (przypomina połączenie sosny, kamfory i cytryny) oraz lekko gorzki, pikantny i aromatyczny smak, nadaje potrawom bardzo intensywny smak, najlepiej rozwija się on po podgrzaniu. Aby zapobiec zbyt szybkiemu ulatnianiu się aromatu, najlepiej siekać go bezpośrednio tuż przed użyciem. Przy pieczeniu potraw wystarczy podsmażyć gałązkę rozmarynu (lub same igły) na maśle.

Rozmaryn dobrze się komponuje z czosnkiem, cytryną, czerwonym winem, pieprzem, pomidorami. Jest bardzo popularny w kuchni śródziemnomorskiej (Włochy, Francja/Prowansja, Grecja, Hiszpania), gdzie stanowi kluczowy składnik ziół prowansalskich (obok tymianku, oregano i cząbru), ale również w kuchni meksykańskiej i bałkańskiej.

Wskazówka kuchenna: podobnie jak inne przyprawy w kuchni indyjskiej, rozmaryn jest często prażony, aby w pełni rozwinąć swój aromat. Dzięki temu idealnie nadaje się do grillowania. Pocieranie liści rozmarynu palcami również wzmacnia jego smak.

Możliwe wykorzystanie rozmarynu w domu:
• herbatki i napary na trawienie, pamięć i poprawę nastroju
• przyprawa do dań kuchni śródziemnomorskiej
• mięsa – jagnięcina, drób, wołowina, dziczyzna
• ziemniaki –pieczone lub gotowane
• zapiekanki warzywne
• ryby i owoce morza
• zupy
• warzywa (pomidory, ratatouille)
• wypieki –focaccia, pizza, chleby, paluszki, makarony, ciasteczka, krakersy, muffinki
• makarony
• masło ziołowe
• jaja
• pasty, pesto
• sałatki
• sorbety
• syropy
• marynaty i ciemne sosy
• oliwa rozmarynowa
• sól rozmarynowa
• octy i oxymele
• dodatek aromatyzujący i smakowy do dżemów, miodu, chutney,
• wino rozmarynowe (pobudza krążenie, ponoć zwiększa męską potencję)
• nalewka rozmarynowa (do stosowania wewnętrznego i zewnętrznego)
• likiery
• kąpiele rozmarynowe (działają pobudzająco)
• dekoracje - ładne kwiaty rozmarynu stanowią wspaniałą ozdobę sałatek, deserów i innych potraw, całe gałązki też pięknie się prezntują.

Fot. Monika Więckowska - Rozmaryn płożący Lejda Holandia 

Przechowywanie - wskazówki – świeży ścięty rozmaryn:
Właściwe przechowywanie sprawi, że rozmaryn zachowa świeżość i najlepszy aromat na dłużej.

1. Aby przedłużyć jego trwałość, można przechowywać go w lodówce. Zioło zawinąć w wilgotny ręcznik papierowy i włożyć do zamykanego pojemnika lub torebki strunowej. Wilgotny ręcznik papierowy wymieniać co kilka dni.
2. Innym sposobem na dłuższe przechowywanie rozmarynu jest zamrożenie. Dokładnie umyć i osuszyć rozmaryn, a następnie drobno go posiekać. Posiekany rozmaryn umieścić w pojemniku na kostki lodu i zalać wodą. Pojemnik włożyć do zamrażarki, aby płyn zamarzł. Gdy będzie już dobrze zmrożony, kostki przełożyć do woreczka do mrożenia lub zamykanego pojemnika i przechowywać w zamrażarce do czasu użycia.
3. Rozmaryn można również wysuszyć. Należy do umyć i osuszyć, a następnie powiesić w suchym miejscu, z dala od światła słonecznego. Pozostawić do całkowitego wyschnięcia na kilka dni. Następnie oderwać liście od łodygi i przechowywać je w szczelnym pojemniku (słoiku lub puszcze) w ciemnym miejscu.
4. Świeży rozmaryn ma najlepszy aromat, jeżeli kupimy ścięte gałązki możemy też wstawić je do naczynia z niewielką ilością wody.

Fot. Monika Więckowska - Rozmaryn, laur, kocanka, geranium 

Przeciwwskazania: rozmaryn uważany jest za bezpieczny dla większości ludzi w ilościach kulinarnych i ma niewiele skutków ubocznych. Jest też bezpieczny dla większości zwierząt domowych (psów i kotów).
W ilościach leczniczych (dużych dawkach terapeutycznych) nie powinny używać go kobiety w ciąży, kobiety karmiące piersią (nie ma wystarczających informacji i badań), osoby z alergią na aspirynę nie powinny przyjmować olejku rozmarynowego w ilościach leczniczych. Pacjenci z zaburzeniami napadowymi lub krwawieniami również powinni unikać rozmarynu. Rozmaryn może podnosić ciśnienie krwi, dlatego może nie być wskazany dla osób z nadciśnieniem.

Fot. Monika Więckowska - Rozmaryn, ogrody królewskie - Wiedeń

Zakup rozmarynu – na co zwrócić uwagę!
Suszony rozmaryn można znaleźć praktycznie we wszystkich sklepach spożywczych, marketach, sklepach zielarskich, sklepach ze zdrową żywnością, a nawet aptekach i sklepach internetowych. Najlepiej wybierać rozmaryn pochodzący z upraw ekologicznych np. polskiej firmy Dary Natury, igły powinny być suche, w kolorze zielonym lub zielonkawo-brązowym. Należy zwrócić uwagę czy nie ma żadnych dodatków czy konserwantów, opakowanie powinno być szczelne (np. strunowe), chroniące przed światłem, wilgocią i utratą aromatu.
Świeży rozmaryn cięty dostępny jest w niektórych sklepach spożywczych i sklepach ze zdrową żywnością, czasami na lokalnych bazarach. Można też kupić świeży rozmaryn w doniczce i uprawiać go na kuchennym parapecie, możemy go kupić w wielu sklepach spożywczych, centrach ogrodniczych i bazarach. Warto zwrócić uwagę czy okaz jest zdrowy i nie ma plam, uszkodzeń, pleśni, ani szkodników. Gałązki powinny być jędrne i elastyczne, z ciemnozielonymi od góry, a szaro-srebrzystymi od dołu liśćmi (igiełkami), nie powinny mieć plam, zapach powinien być silny, sosnowy, lekko gorzkawy. W przypadku rozmarynu w doniczce należy zwrócić uwagę na zdrowy i rozwinięty system korzeniowy i podłoże.

Fot. Monika Więckowska - Rozmaryn Lejda Holandia 

Przykładowe przepisy z wykorzystaniem rozmarynu:

Herbata rozmarynowa na chłodne dni

• 1 łyżeczka świeżego (lub suszonego rozmarynu)
• 250 ml wody
• opcjonalnie miód lub cytryna

Przygotowanie: Liście rozmarynu wsypać do dzbanka lub kubka, zalać gorącą wodą, przykryć i parzyć 10-15 minut, im dłużej parzymy tym intensywniejszy będzie aromat. Przecedzić i ewentualnie dodać miód i cytrynę do smaku.

Herbata rozmarynowa poprawia krążenie krwi, pobudza (przy niskim ciśnieniu krwi działa lepiej niż kawa), wzmacnia serce, pamięć i układ odpornościowy, może być stosowana w celu złagodzenia niestrawności, bólów głowy, mięśni i stawów, a także w celu relaksu i redukcji stresu.

Sól rozmarynowa

• 2-3 łyżki świeżych igieł rozmarynu
• 100 g grubej soli morskiej

Przygotowanie: Sól wymieszać z bardzo drobno posiekanymi świeżymi igiełkami rozmarynu (opcjonalnie jedną łyżką suszonego rozmarynu). Rozłożyć mieszankę na blasze do pieczenia wyłożonej papierem i suszyć w piekarniku w temperaturze 50°C przez około 10 do 15 minut. Pozwoli to na idealne połączenie smaków i odprowadzenie nadmiaru wilgoci z rozmarynu. Po ostygnięciu przełożyć gotową rozmarynową sól do szczelnego pojemnika, w którym będzie mogła być przechowywana nawet przez kilka miesięcy. To prosty i aromatyczny sposób na zachowanie świeżości rozmarynu.

Sól rozmarynowa doskonale nadaje się do mięs, warzyw, wypieków (np. foccacia), do dań z grilla, dobrze komponuje się z pieczonymi warzywami lub jako przyprawa do świeżo upieczonego chleba z oliwą z oliwek. Poza tym słoik z solą rozmarynową może być uroczym i praktycznym prezentem.

Domowy olejek rozmarynowy

• świeży lub suszony rozmaryn
• oliwa z oliwek lub olej słonecznikowy

Przygotowanie: Igły lub cała gałązka rozmarynu, jeżeli używamy świeżego musimy pamiętać aby po opłukaniu pozostawić go do całkowitego wyschnięcia, nie może on być w żadnym wypadku wilgotny, ponieważ oliwa może zapleśnieć. Rozmaryn umieszczamy w czystym i suchym (to ważne) słoiku lub butelce i zalewamy oliwą, tak aby cały rozmaryn był zakryty, następnie szczelnie zamykamy. Stawiamy w ciepłym miejscu na kilka tygodni do ekstrakcji. Potem możemy przecedzić (niekoniecznie) i trzymać w ciemnym chłodnym miejscu.

Oliwę możemy wykorzystywać jako dodatek do różnych dań wzmacniający smak potraw, np. do sałatek, dresingów, makaronów i dań mięsnych.
Oliwa rozmarynowa to intensywna kuracja na wypadanie włosów. Można ją wmasować we włosy, pozostawić na co najmniej godzinę, a następnie zmyć. Kuracja poprawia kondycję skóry głowy. Można ją stosować także do masażu przy napięciu mięśniowym, pobudza krążenie krwi w skórze i mięśniach, łagodzi dolegliwości reumatyczne i wspomaga leczenie problemów skórnych, działa pobudzająco.

Domowa włoska mieszanka przypraw

• rozmaryn
• liście bazylii
• majeranek lub cząber
• oregano
• tymianek
• szałwia
• czosnek suszony

Przygotowanie: Mieszamy zioła, przechowujemy w szczelnie zamkniętym pojemniczku.

Przyprawy używa się do risotto, spaghetti, pizzy, mięs duszonych z pomidorami, zapiekanek z makaronu lub ryżu.

Naturalny odświeżacz powietrza

• kilka gałązek rozmarynu
• plasterek cytryny lub pomarańczy
• odrobina wanilii

Receptura: Wszystkie składniki włożyć do rondelka, zalać wodą, doprowadzić do wrzenia. Gotować na bardzo małym ogniu bez przykrycia nawet kilka godzin (kontrolując stan wody). Zapach jest orzeźwiający, bardzo przyjemny, kojący, odświeża dom na kilka dni.

Tonik do twarzy

• świeże gałązki rozmarynu
• świeże kwiaty lawendy
• ocet jabłkowy, lawendowy, z płatków dzikiej róży lub z bławatka

Receptura: Gałązki rozmarynu i lawendy z kwiatami umieszczamy w słoiku i zalewamy dobrym octem domowym, słoik zakręcamy i zostawiamy do maceracji na 2 do 4 tygodni, możemy co jakiś czas wstrząsnąć słoikiem. Potem przecedzamy i rozlewamy do buteleczek, przechowujemy w ciemnym i chłodnym miejscu.

Macerat rozcieńczamy z wodą destylowaną i używamy jako tonik do twarzy, ilość wody zależy od mocy użytego octu i od naszej cery.

Najczęściej stosuje się proporcje 1:4 lub 1:2, czyli jedną część octu na cztery lub dwie części przegotowanej lub
destylowanej wody, dostosowując stężenie do wrażliwości cery (dla skóry skłonnej do podrażnień więcej wody). Zamiast wody można użyć hydrolatu (np. różanego, lawendowego).

Po umyciu twarzy przecieramy ją wacikiem nasączonym tonikiem, a po 10-15 minutach spłukujemy chłodną wodą.

Tonik działa antyseptycznie, odświeżająco i ściągająco, poprawiając krążenie w skórze.

Syrop rozmarynowy

• 4 gałązki rozmarynu (ok. 12-15 cm)
• kawałek imbiru bio (ok. 4 cm długości, szerokości kciuka)
• sok z jednej cytryny
• 100 ml wody
• 250g naturalnego miodu

Przygotowanie: Liście rozmarynu oderwać od łodyg i drobno posiekać. Imbir zetrzeć na tarce lub drobno posiekać. Posiekany rozmaryn i imbir przełożyć do garnka, zalać wodą, doprowadzić do wrzenia. Odstawić pod przykryciem do zaparzenia na 15 minut. Odcedzić i pozostawić do przestudzenia (pod przykryciem). Napar przelać do słoika, dodać sok z cytryny i miód, szczelnie zakręcić i potrząsać do momentu aż miód się rozpuści i powstanie gładki syrop. Gotowy syrop przelać do mniejszych buteleczek, najlepiej przechowywać w lodówce. Zachowuje on świeżość przez kilka tygodni.

Syrop można spożywać na ciepło (dodajemy 2-3 łyżki syropu do szklanki z wodą ciepłą, ale nie gorącą) i na zimno. Syrop może być pomocny przy bólach głowy, dolegliwościach trawiennych i oddechowych.

Wiele innych przepisów z zastosowaniem rozmarynu mojego autorstwa znajdziesz TUTAJ!

Fot. Monika Więckowska - Ziołowy zakątek 

Bibliografia:
„Przewodnik po ziołach leczniczych” National Geographic
https://www.sciencedirect.com/topics/pharmacology-toxicology-and-pharmaceutical-science/rosemary
https://rozanski.ch/forum/index.php?topic=8194.0
https://bauerntuete.de/rosmarin/
https://www.kostbarenatur.net/anwendungen-und-inhaltsstoffe/rosmarin/
https://ogrodyziolowe.pl/pl/search?text=rozmaryn
https://kraeuterkontor.de/rosmarinoel-selber-machen-blog
https://shop.plantura.garden/

https://archiwum.kurier.plus/node/2364#:~:text=Woda%20kr%C3%B3lowej%20w%C4%99gierskiej%E2%80%9D%20od%20kilkuset%20lat%20stanowi,obecnie%20stosowana%20jest%20najcz%C4%99%C5%9Bciej%20jako%20tonik%20do