10 / 03 / 2026

Żywność ekologiczna vs. żywność konwencjonalna

Rolnictwo ekologiczne służy dobru całego społeczeństwa. Ekorolnicy pomagają utrzymać urodzajność gleby i sprzedają owoce swojej pracy, natomiast my jako konsumenci cieszymy się smakiem i wysoką jakością bio żywności. Europejski system rolnictwa ekologicznego to metoda produkcji rolnej o najkorzystniejszym wpływie na środowisko naturalne, która łączy wysoki stopień różnorodności biologicznej, ochronę zasobów naturalnych, dobrostan zwierząt oraz wykorzystywanie naturalnych substancji i procesów.

CO TO JEST ROLNICTWO EKOLOGICZNE?
Rolnictwo ekologiczne jest metodą wytwarzania żywności, która opiera się na naturalnych cyklach przyrody i minimalizuje negatywny wpływ produkcji na środowisko. Ten system zarządzania gospodarstwem i produkcji żywności jest regulowany przez prawo, a mianowicie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych oraz polską ustawę z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej.

Europejski system rolnictwa ekologicznego to bardzo ważny obszar w ogólnej produkcji rolnej. Komisja Europejska w strategii na rzecz bioróżnorodności oraz strategii „od pola do stołu” określa niezwykle istotne cele polityki rolnej takie jak redukcja zużycia pestycydów, antybiotyków i nawozów sztucznych oraz osiągnięcie większego udziału powierzchni upraw rolnictwa ekologicznego w całej Unii Europejskiej. Polska, dzięki mechanizmom wsparcia dla producentów ekologicznych chce podwoić powierzchnię upraw ekologicznych i dąży do osiągnięcia ponad miliona hektarów upraw ekologicznych do 2030 roku.

WPŁYW ROLNICTWA EKOLOGICZNEGO NA ZASOBY ŚRODOWISKA NATURALNEGO
Europejski system rolnictwa ekologicznego ma pozytywny wpływ na środowisko naturalne – sprzyja odpowiedzialnemu wykorzystaniu energii i zasobów naturalnych (wody, gleby, materii organicznej i powietrza), utrzymaniu różnorodności biologicznej, zachowaniu równowagi ekologicznej oraz poprawie żyzności gleby i utrzymaniu jakości wody. W uprawie zgodnej z normami europejskiego systemu rolnictwa
ekologicznego stosuje się prawidłowy płodozmian oraz pozostawia się naturalne zbiorniki i cieki wodne (zamiast stosowania melioracji). System ten zachęca również do stosowania krótkich łańcuchów dostaw i produkcji lokalnej.

DOBROSTAN ZWIERZĄT
Pod tym pojęciem kryje się wiele zagadnień, które łączy jeden wspólny mianownik - szacunek dla zwierząt. Czynnikami wpływającymi na dobrostan na każdym etapie życia zwierząt są metody hodowli, praktyki hodowcy, warunki otoczenia, dostęp do wody oraz właściwego dla danej grupy zwierząt pożywienia, rozmnażanie, transport, a także środki zapewniające zdrowie i ograniczające bolesne praktyki, minimalizujące stres. Przez zapewnienie dobrostanu zwierząt rozumie się dążenie do zaspokajania komfortu i potrzeb charakterystycznych dla danego gatunku, rasy i wieku zwierząt. Zrealizować to można poprzez spełnienie odpowiednich dla danego gatunku wymogów takich jak infrastruktura, przestrzeń, oświetlenie i wentylacja.

Zwierzęta gospodarskie hodowane w systemie rolnictwa ekologicznego mają zapewniony stały dostęp do obszarów na otwartej przestrzeni (pastwiska, łąki) i żywienia na wolnym wybiegu. Pomieszczenia gospodarcze utrzymywane są w higienicznym stanie, a ich powierzchnia jest wystarczająca do naturalnego stania, poruszania się, łatwego kładzenia się, obracania, czyszczenia się, przyjmowania wszystkich naturalnych pozycji oraz wykonywania naturalnych ruchów, takich jak przeciąganie się czy machanie skrzydłami. Izolacja, ogrzewanie i wentylacja budynków zapewniają utrzymanie odpowiedniego obiegu powietrza, temperatury, względnej wilgotności powietrza oraz stężenia gazów. Infrastruktura budynków umożliwia również wystarczający dopływ naturalnego światła.

ŻYWNOŚĆ EKOLOGICZNA = BEZPIECZNY WYBÓR
• Celem europejskiego systemu produkcji ekologicznej jest ograniczenie do minimum stosowania dodatków do żywności, składników nieekologicznych pełniących głównie funkcje technologiczne i sensoryczne, jak również mikroelementów oraz substancji pomocniczych w przetwórstwie. Wyklucza się stosowanie substancji i metod przetwarzania mogących wprowadzać w błąd co do prawdziwej natury danego produktu oraz zwraca się uwagę na staranne przetwarzanie żywności ekologicznej, najlepiej przy zastosowaniu metod biologicznych, mechanicznych i fizycznych.
• Zasady europejskiego systemu rolnictwa ekologicznego wykluczają stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, organizmów zmodyfikowanych genetycznie (GMO) oraz produktów wytworzonych z GMO lub przy użyciu GMO, chemicznych konserwantów (np. benzoesan sodu, sorbinian potasu, kwas sorbowy, kwas benzoesowy, dwutlenek siarki). Zabronione jest również poddawanie żywności lub paszy ekologicznej działaniu promieniowania jonizującego oraz wyklucza się żywność zawierającą wytworzone nanomateriały.
• Ekologiczne produkty roślinne zawierają więcej suchej masy, mają często więcej witamin, niektórych soli mineralnych. Oprócz tego badania wykazują, że zawierają zazwyczaj więcej polifenoli i innych substancji o znaczeniu regulatorowym, które są biosyntezowane, gdy roślina reguluje swój metabolizm. W przypadku produktów zwierzęcych żywność ekologiczna zawiera więcej kwasów omega-3.

ŻYWNOŚĆ EKOLOGICZNA W ODPOWIEDZI NA POTRZEBY KONSUMENTÓW
Europejski system rolnictwa ekologicznego jest odpowiedzią na zmieniające się zapotrzebowanie na rynku i rosnącą świadomość konsumentów. Coraz częściej słyszy się stwierdzenia, że tylko żywność powstała w warunkach jak najbardziej zbliżonych do naturalnych spełnia obecne oczekiwania. W ramach konsultacji społecznych konsumenci wyraźnie wskazali, że są gotowi płacić wyższe ceny za produkty wytworzone z poszanowaniem środowiska naturalnego oraz dobrostanu zwierząt. Wzrost zainteresowania konsumentów przekłada się na większe możliwości sprzedaży certyfikowanych produktów ekologicznych. Popyt na certyfikowane produkty ekologiczne w Unii Europejskiej przewyższa podaż, co wraz ze specyficznym charakterem produkcji ekologicznej powoduje potrzebę importu części produktów spoza UE. Wynika to również z uwarunkowań geograficznych i klimatycznych, a przepisy UE określają restrykcyjne warunki importu produktów ekologicznych z państw trzecich.

POD STAŁĄ KONTROLĄ!
Unia Europejska utrzymuje rygorystyczny system kontroli, aby zagwarantować prawidłowe stosowanie zasad i przepisów dotyczących produkcji ekologicznej. W związku z tym, że europejski system rolnictwa ekologicznego jest częścią większego łańcucha dostaw, który obejmuje sektor przetwórstwa spożywczego, dystrybucji i sprzedaży detalicznej, te sektory również podlegają kontrolom.

CERTYFIKACJA EKOLOGICZNA
Producenci i dystrybutorzy zainteresowani przystąpieniem do sektora europejskiego systemu rolnictwa ekologicznego i rozpoczęciem działalności w rolnictwie ekologicznym zobowiązani są zgłosić się do wybranej jednostki certyfikującej. Każde państwo członkowskie UE wyznacza jednostki lub organy kontroli, które przeprowadzają kontrole i inspekcje podmiotów w łańcuchu żywności ekologicznej. Obecnie kontrolę podmiotów związanych z łańcuchem żywności ekologicznej w Polsce prowadzi 14 jednostek certyfikujących. Nadzór nad upoważnionymi jednostkami certyfikującymi oraz nad produkcją ekologiczną prowadzi Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (GIJHARS). GIJHARS udostępnia również dane o producentach ekologicznych oraz powierzchni użytków ekologicznych w Polsce.

Gwarancją stosowania zasad i przepisów dotyczących produkcji ekologicznej jest certyfikat ekologiczny, czyli świadectwo wystawiane podmiotowi po kontroli, która odbywa się przynajmniej raz w roku. Importowana żywność ekologiczna podlega również procedurze kontroli, aby zagwarantować, że została wyprodukowana i przetransportowana zgodnie z europejskimi zasadami produkcji i importu produktów ekologicznych.

Logo produkcji ekologicznej to gwiazdki Unii Europejskiej ułożone w kształcie liścia na zielonym tle. Euroliść umożliwia konsumentom szybką i łatwą identyfikację certyfikowanych produktów ekologicznych na sklepowej półce. Logo europejskiego systemu rolnictwa ekologicznego daje pewność co do pochodzenia, jakości oraz metod wyprodukowania żywności. Euroliść na etykiecie produktu oznacza, że producent otrzymał certyfikat ekologiczny, potwierdzający spełnienie wymagań dotyczących produkcji ekologicznej.

W tym samym polu widzenia co logo należy umieścić oznaczenie miejsca, w którym wyprodukowano surowce rolne, z których składa się produkt oraz kod jednostki certyfikującej, której podlega podmiot. Informacje towarzyszące logo muszą być dobrze widoczne, czytelne i nieusuwalne.

Logo produkcji ekologicznej Unii Europejskiej nie może być zamieszczane na:
• produktach zawierających mniej niż 95 % składników ekologicznych,
• na produktach, które nie są objęte przepisami produkcji ekologicznej (kosmetyki lub produkty pochodzące z łowiectwa i rybołówstwa)
• na produktach na etapie konwersji, czyli przejścia z produkcji nieekologicznej na ekologiczną (jeżeli metody produkcji ekologicznej zaczęły dopiero być wprowadzane i w glebie lub łańcuchu produkcji zwierzęcej mogą nadal być obecne substancje niedozwolone w produkcji ekologicznej).
• w usługach żywienia zbiorowego (m.in. w szkołach, szpitalach, stołówkach, restauracjach). Sytuacja ta powinna się jednak niedługo zmienić, ponieważ Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest obecnie na etapie konsultacji publicznych i opiniowania projektu ustawy o żywieniu zbiorowym z udziałem żywności ekologicznej. Podstawowym celem projektowanej ustawy jest wprowadzenie przepisów umożliwiających
stosowanie znaku ekologicznego przez podmioty prowadzące zakłady żywienia zbiorowego, który pozwalałby na jednoznaczne wyróżnienie i promowanie wśród konsumentów działalności związanej z oferowaniem żywności przygotowanej z udziałem żywności ekologicznej. Celem projektowanych przepisów jest także stworzenie publicznego wykazu zakładów żywienia zbiorowego, aby informować konsumentów o zakładach, w których może być stosowany znak ekologiczny. Ponadto, projekt ustawy doprecyzowuje wymagania dotyczące stosowania określeń odnoszących się do produkcji ekologicznej w żywieniu zbiorowym.*

BADANIA OBSERWACYJNE WPŁYWU ŻYWNOŚCI EKOLOGICZNEJ NA ZDROWIE
Wiele badań wskazuje na to, że żywność ekologiczna jest bardziej korzystna dla zdrowia. W 2013 r. we Francji przeanalizowano odpowiedzi ponad 50 tysięcy osób deklarujących się jako konsumenci żywności bio. W ankiecie zapytano ich o postrzeganie swojego stanu zdrowia po kilkunastu latach spożywania produktów ekologicznych. Okazało się, że osoby te cechuje mniejsza nadwaga i otyłość, niższe ciśnienie krwi, większa sprawność fizyczna, lepsza zdolność koncentracji i rzadsze bóle głowy. Dużo wcześniejsze analizy publicznych wydatków na służbę zdrowia w Marsylii wykazały u konsumentów żywności ekologicznej statystycznie mniejszą zachorowalność na choroby krążenia, gardła, płuc, alergie, a także schorzenia, które wydawałoby się, mają niewiele wspólnego z bezpośrednim odżywianiem, np. choroby kręgosłupa.

EKOLOGICZNE CIEKAWOSTKI
Jagody i grzyby rosnące w lasach mogą być uznane za ekologiczne pod warunkiem, że obszary te nie zostały poddane działaniu substancji niedozwolonych w europejskim systemie rolnictwa ekologicznego.

Produkty myślistwa i rybołówstwa nie są uznawane za produkty ekologiczne.

Unijne przepisy nie zezwalają na wprowadzanie roślin uprawianych w systemie hydroponicznym do obrotu jako produkty ekologiczne, chyba że rośliny te w naturalnym środowisku rosną w wodzie. Wynika to z faktu, że produkcja ekologiczna jest możliwa wyłącznie w przypadku naturalnej uprawy roślin w glebie. Przepis ten ma również zastosowanie do roślin uprawianych w systemie akwaponicznym.

Produkty pszczelarstwa i akwakultury (hodowla ryb, owoców morza i wodorostów) mogą być uznane za ekologiczne, jeżeli wytwarzane są zgodnie z zasadami europejskiego systemu produkcji ekologicznej.

Jaja zniesione przez kury hodowane zgodnie z zasadami europejskiego systemu rolnictwa ekologicznego znakowane są na skorupkach cyfrą 0.

Według badań polskich naukowców ekologiczne jaja uzyskane od zielononóżek kuropatwianych cechują się wyższą zawartością witaminy A i E, a także niskim stosunkiem kwasów tłuszczowych w żółtku jaja.

Ekologiczne mięso charakteryzuje się nieco mniejszą zawartością dwóch nasyconych kwasów tłuszczowych (mirystynowego i palmitynowego), których spożywanie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na
choroby układu sercowo-naczyniowego.

Wino ekologiczne musi być produkowane z ekologicznych winogron i drożdży, jednak do jego produkcji zastosowanie ma również szereg innych ograniczeń. Obejmują one zakaz stosowania kwasu sorbowego i odsiarczania, a zawartość siarczynów w winie ekologicznym nie może przekraczać ich zawartości w ich tradycyjnych odpowiednikach (w zależności od zawartości cukru resztkowego).

Kamila Koźniewska - Dyrektor Departamentu Jakości Bio Planet

Bibliografia:

https://environment.ec.europa.eu/strategy/biodiversity-strategy-2030_en

https://food.ec.europa.eu/horizontal-topics/farm-fork-strategy_en

https://www.gov.pl/web/rolnictwo/rolnictwo-ekologiczne1

https://agriculture.ec.europa.eu/farming/organic-farming_pl

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 834/2007

https://www.gov.pl/web/ijhars/dane-o-rolnictwie-ekologicznym

https://jemyeko.com/co-znajdziemy-w-zywnosci-ekologicznej-a-czego-w-niej-na-pewno-nie-ma/

*stan prawny na dzień 22 grudnia 2025 r.