16 / 01 / 2024

Najlepsze superfoods z dzikich kwiatów wspomogą Cię nie tylko zimą

Ludzie od wieków wykorzystywali rośliny z uwagi na ich niezwykle cenne właściwości. Stosunkowo niedawno producenci żywności zaczęli stosować rośliny w suplementach diety, czyli środkach spożywczych uzupełniających naszą dietę w witaminy, minerały i inne substancje wykazujące efekt odżywczy lub fizjologiczny.

Czystek
Czystek szary (Cistus incanus), występujący też pod nazwą czystek kreteński (Cistus creticus), rośnie głównie w zachodniej części Morza Śródziemnego. Spośród wielu gatunków czystka, Cictus incanus jest najbardziej znany i szeroko wykorzystywany do celów profilaktycznych i leczniczych. Korzystne działanie tego gatunku wynika z obecności polifenoli (m.in. flawonoidów, garbników, kwasów fenolowych), a preparaty oparte na liściach lub całym zielu tej rośliny, jako naturalne źródło przeciwutleniaczy mogą być z powodzeniem polecane w profilaktyce oraz pomocniczo w terapii wielu schorzeń.

Preparaty z czystka wykazują wiele korzystnych działań, wśród których najważniejsze to właściwości podnoszące odporność na infekcje bakteryjne i wirusowe oraz wzmacniające naczynia krwionośne. Roślinę wykorzystuje się w leczeniu miażdżycy, stanów zapalnych, a także chorób nowotworowych. Polifenole zawarte w czystku mają działanie antyoksydacyjne, usuwają wolne rodniki i zapobiegają ich tworzeniu, mają również działanie przeciwwirusowe (wirusy jelitowe, opryszczka), grzybobójcze (np. zwalczanie grzybów Candida) oraz antyseptyczne; wykazują także działanie przeciwhistaminowe (zmniejszają reakcje alergiczne). Ponadto chronią układ krążenia i zapobiegają chorobom wieku starczego. Są pomocne w leczeniu nadciśnienia, dusznicy, cukrzycy, a także infekcji żołądkowo-jelitowych. Produkty z czystka są dostępne zarówno na rynku polskim, jak i europejskim pod różnymi postaciami, np. jako suszone ziele lub liście (herbatki) czy suplementy diety w kapsułkach zawierające ekstrakt z czystka. Surowce mogą występować jako zioła pojedyncze lub jako składniki preparatów złożonych. Dostępne na terenie Polski preparaty pochodzą z importu lub są produkowane na terenie naszego kraju z surowców pochodzących z plantacji głównie w Turcji, Grecji i Albanii.

HERBATKA Z CZYSTKA:
około 2 łyżeczki czystka zalewa się 200 ml przegotowanej wody o temp. 90 °C, a następnie parzy pod przykryciem około 10 minut. Zalecane jest spożywanie herbatki 2 razy dziennie.

Ostropest
Ostropest plamisty (Silybum marianum) znajduje się w grupie najważniejszych roślin leczniczych pozyskiwanych z upraw. Nasiona ostropestu zawierają sylimarynę, która jest szeroko stosowana jako środek terapeutyczny w leczeniu wielu chorób wątroby. Sylimaryna działa ochronnie i regenerująco na uszkodzone komórki wątroby, wykazuje również aktywność antyoksydacyjną, przeciwzapalną, a także odtruwającą. Ostatnie badania dowodzą, że sylimaryna jest także skutecznym lekiem przeciwwirusowym w przypadku wirusa zapalenia wątroby typu C (HCV). Ekstrakt z nasion ostropestu plamistego standaryzowany na zawartość sylimaryny znaleźć można również w suplementach diety w formie kapsułek.

Oprócz sylimaryny ziarno ostropestu zawiera również kwercetynę, histaminę, fitosterole, garbniki, śluzy, kwasy organiczne, związki mineralne oraz witaminy C i K. W skład materiału zapasowego wchodzi głównie olej, a w nim kwas linolowy i oleinowy, białko, cukry, błonnik oraz sterole z tokoferolem. Podstawowym aminokwasem białka nasion ostropestu jest kwas glutaminowy. Olej z nasion ostropestu ma zastosowanie w przemyśle spożywczym, lecznictwie i kosmetologii. Jest bogaty w cenne kwasy tłuszczowe, fosfolipidy i witaminę E. Stosowany zewnętrznie nawilża, rozjaśnia i regeneruje skórę, zmniejsza jej zaczerwienienie i chroni przed wolnymi rodnikami.

Ciekawostką jest fakt, iż w niektórych krajach Europy ostropest spożywany jest w stanie świeżym - zarówno cała roślina jak i jej kiełki. Owoce ostropestu znalazły również zastosowanie w piekarnictwie - dodawane są do wypieku pieczywa. Prażone nasiona ostropestu wykorzystywane są jako substytut kawy.

Jednak najbardziej popularną formą ostropestu plamistego są całe lub zmielone ziarna. Istotne jest, aby ostropest mielić tuż przed jego spożyciem (np. w młynku do kawy lub blenderze), by uniknąć utlenienia cennych składników. Najlepiej spożywać 1-2 łyżeczki po uprzednim zalaniu ich ciepłą wodą. Zmielony ostropest można dodawać do koktajli, soków, musli czy owsianki. Wykorzystuje się go również do przygotowywania herbatek.

Mniszek
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale), zwany potocznie mleczem lub dmuchawcem jest rośliną o wszechstronnych właściwościach, wykorzystywanych w przemyśle spożywczym oraz farmaceutycznym. Rośnie dziko w Europie, Azji, Afryce i Ameryce. Wczesną wiosną wytwarza znane doskonale wszystkim żółte kwiaty zebrane w koszyczki. Jego owocem jest niełupka, zaopatrzona w puszysty aparat lotny.

Mniszek jest skarbnicą cennych substancji korzystnie wpływających na organizm człowieka. Należą do nich witaminy, sole mineralne, garbniki, związki polifenolowe (głównie flawonoidy i kwasy fenolowe) oraz terpeny o działaniu przeciwzapalnym, przeciwwirusowym, przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym, antyoksydacyjnym i przeciwmiażdżycowym. W lecznictwie wykorzystywane są liście, kwiaty oraz korzenie mniszka.

Liście zawierają karotenoidy (barwniki roślinne) zwalczające wolne rodniki, a także niewielkie ilości olejków eterycznych. Ponadto w liściach mniszka występują sole mineralne, żelazo, wapń, fosfor, magnez, krzem oraz witamina B2. Kwiaty mają podobną zawartość substancji czynnych co liście, z tą różnicą, że zawierają większą ilość olejków eterycznych. Stwierdzono w nich również obecność fitoestrogenów oraz steroli roślinnych, które obniżają stężenie frakcji LDL cholesterolu we krwi.

W korzeniu mniszka zidentyfikowano witaminy A, B1, C, D, liczne łatwo przyswajalne makro- i mikroelementy (w szczególności potas) oraz fitosterole. Znajduje się w nim również inulina. Ten naturalny prebiotyk obniża poziom cholesterolu, utrzymuje prawidłową mikroflorę jelit i obniża poziom cukru we krwi. Mniszek lekarski jest surowcem wykazującym właściwości moczopędne oraz oczyszczające organizm ze szkodliwych produktów przemiany materii. Dzięki zawartej w nim inulinie mniszek zapobiega nadmiernemu wzrostowi poziomu cukru we krwi, przez co zmniejsza ryzyko rozwoju cukrzycy. Mniszek przyczynia się również do prawidłowego funkcjonowania żołądka (zalecany przy zaburzeniach trawienia, problemach z apetytem, przebytych chorobach żołądkowo-jelitowych) i wątroby (pobudza wydzielanie żółci).

Mniszek lekarski wykorzystywany jest na całym świecie również w przemyśle spożywczym, ponieważ jest rośliną w całości jadalną i nietoksyczną. Świetnie nadaje się do kisieli, koktajli, deserów dietetycznych oraz różnorodnych sałatek (pysznie smakują w nich młode listki i kwiaty mniszka). Na szczególną uwagę zasługuje także wysoka zawartość inuliny i kwasu kawowego, dzięki czemu prażone korzenie są wykorzystywane jako herbatki i substytuty kawy. Wiosenne kwiaty mniszka używane są do produkcji syropu, zwanego potocznie miodkiem z mniszka. Mniszek lekarski wykorzystywany jest również w suplementach diety. Na rynku dostępne są preparaty zawierające ekstrakt z jego korzenia zamknięty w formie kapsułki, łatwej i wygodnej do połknięcia.

Karczochy
Karczoch, zwany artyszokiem jest wieloletnią rośliną zielną uprawianą głównie w krajach śródziemnomorskich. Jego częścią jadalną są pąki kwiatowe pozbawione zgrubiałych, zewnętrznych liści. Podawane są zazwyczaj na surowo, po uprzednim zanurzeniu w oliwie z oliwek. Karczoch jest warzywem nietrwałym, dlatego najczęściej przetwarza się go do 24 godzin po zbiorze. Na półkach sklepowych znaleźć możemy takie przetwory z karczocha jak pesto, pasty, karczochy grillowane w oleju lub oliwie z oliwek, sok z karczocha czy herbatki z ziela karczocha.

Karczoch to roślina o niezwykle korzystnym wpływie na ludzki organizm. Jego liście wykorzystywane są jako surowiec zielarski do produkcji suplementów diety. Wśród licznych związków biologicznie czynnych w liściach karczocha wyróżnia się 4 najważniejsze grupy: kwasy fenolowe, flawonoidy, gorzkie laktony seskwiterpenowe oraz garbniki. Kwasy fenolowe - a w szczególności kwas kawowy i cynaryna mają pozytywny wpływ na poziom tłuszczów we krwi. Jest to istotne dla osób dążących do redukcji tkanki tłuszczowej i kontroli masy ciała.

Kwasy fenolowe powodują obniżenie poziomu trójglicerydów i całkowitego cholesterolu we krwi. Badania naukowe potwierdziły, że ich obecność w karczochu istotnie zmniejsza frakcję „złego” cholesterolu LDL, natomiast poziom „dobrego” cholesterolu HDL pozostawia na niezmienionym poziomie. Związki fenolowe obecne w ekstrakcie z karczocha pozytywnie wpływają również na pracę komórek wątroby. Wspomagają usuwanie toksyn, pobudzają wydzielanie kwasów żółciowych i przyczyniają się do poprawy ich przepływu przez drogi żółciowe. W rezultacie procesy te pomagają usprawnić trawienie pokarmów bogatych w tłuszcze.

Związki występujące w karczochu wykazują także działanie moczopędne. Przypuszcza się, że odpowiedzialna za ten efekt jest cynaryna, kwas glikolowy i kwas glicerynowy. Suplementacja ekstraktem z karczocha ma również korzystny wpływ na zdrowie jelit - poprawia trawienie, przyspiesza metabolizm i reguluje poziom cukru we krwi.

Autor artykułu: Kamila Koźniewska Dyrektor Departamentu Jakości Bio Planet

Bibliografia:

Kubica P. , Ekiert H. , Ekiert R. J. , Szopa A. 2016. Gatunki rodzaju Cistus sp. – taksonomia, występowanie, skład chemiczny, aplikacje terapeutyczne i badania biotechnologiczne. Borgis, Postępy Fitoterapii ; 17(3): 179-188.

Lachowicz S., Oszmiański J. Mniszek lekarski - źródło substancji prozdrowotnych. Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny. 9/2017, s. 21-25.

Lis B., Grabek-Lejko D. 2016. Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) - potencjalne właściwości prozdrowotne. Nauka Przyroda Technologie. T. 10, Zeszyt 3. Nurzyńska-Wierdak R., Dyduch J., Sawicka A., Łabuda H., Buczkowska H. 2018. Ostropest plamisty (Silybum marianum [L .] Gaertn.) – fitochemia i efekty terapeutyczne. Annales Hurticulturale, s.15-32.

Rolnik A., Olas B. 2019. Mniszek pospolity (Taraxacum officinale) - skarbnica związków prozdrowotnych. Kosmos. Tom 68, 1 (322), s. 97-101.

Teterycz D., Michalak-Majewska M. Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) - innowacyjny surowiec o bogatych właściwościach leczniczych. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych nr 593, 2018, 87-100.

KARCZOCHY Z SOSEM JOGURTOWO MAKOWYM